Penternakan landak merupakan salah satu bidang ternakan eksotik yang semakin mendapat perhatian di beberapa negara, termasuk Malaysia. Landak bukan sahaja dipelihara sebagai sumber makanan eksotik, tetapi juga berpotensi sebagai haiwan komersial untuk pembiakan, pendidikan, penyelidikan dan pemuliharaan.
Di Malaysia, spesies yang sering dikaitkan dengan penternakan ialah landak raya Malaysia (Hystrix brachyura), iaitu spesies landak Dunia Lama yang berasal dari Asia Tenggara. Landak raya merupakan haiwan yang mempunyai nilai ekonomi kerana:
- dagingnya dianggap makanan eksotik,
- pembiakannya tidak memerlukan kawasan terlalu luas,
- tahan terhadap perubahan persekitaran,
- mempunyai kadar pembiakan yang sederhana,
- mampu hidup dalam sistem penternakan terkawal.
Walau bagaimanapun, penternakan landak di Malaysia perlu dilakukan mengikut peraturan hidupan liar yang ditetapkan kerana landak merupakan haiwan yang dikawal di bawah undang-undang pemuliharaan hidupan liar.
Sejarah Ringkas Penternakan Landak Di Malaysia
Sebelum wujud industri penternakan moden, landak raya biasanya diburu di hutan Malaysia sebagai sumber makanan tradisional.
Masyarakat luar bandar terutama di kawasan:
- Sabah,
- Sarawak,
- Perak,
- Kelantan,
- Pahang,
- Johor,
telah lama mengenali landak sebagai haiwan hutan yang mempunyai nilai makanan.
Apabila populasi hidupan liar mula berkurangan akibat pemburuan dan kehilangan habitat, konsep penternakan terkawal mula diperkenalkan sebagai alternatif.
Penternakan bertujuan:
- mengurangkan tekanan terhadap populasi liar,
- menghasilkan sumber daging secara mampan,
- membangunkan industri agro eksotik.
Spesies Landak Yang Sesuai Diternak Di Malaysia
1. Landak Raya Malaysia (Hystrix brachyura)
Merupakan spesies paling sesuai untuk penternakan.
Ciri:
- saiz besar,
- mudah menyesuaikan diri,
- tahan lasak,
- pemakanan pelbagai,
- mempunyai nilai ekonomi tinggi.
Berat dewasa:
- sekitar 10 hingga 25 kilogram.
2. Landak Afrika (Hystrix cristata)
Di beberapa negara Afrika, spesies ini juga diternak.
Namun di Malaysia, penggunaan spesies asing memerlukan kawalan ketat kerana:
- risiko spesies invasif,
- keperluan permit,
- kesesuaian iklim.
Sistem Penternakan Landak Di Malaysia
Terdapat beberapa kaedah penternakan yang boleh digunakan.
1. Sistem Kurungan Penuh (Intensive System)
Sistem ini menggunakan kandang khas dengan kawalan sepenuhnya.
Ciri-ciri:
- landak tidak dilepaskan,
- makanan diberikan oleh penternak,
- kesihatan dipantau,
- pembiakan dikawal.
Sesuai untuk:
- ladang komersial,
- pusat pembiakan,
- penyelidikan.
Kelebihan Sistem Intensif
1. Mudah Mengawal Pembiakan
Penternak boleh:
- memilih pasangan,
- merekod kelahiran,
- mengawal baka.
2. Keselamatan Lebih Baik
Mengurangkan risiko:
- serangan pemangsa,
- penyakit,
- kehilangan haiwan.
3. Penggunaan Tanah Lebih Kecil
Tidak memerlukan kawasan hutan luas.
Kekurangan Sistem Intensif
1. Kos Pembinaan Tinggi
Memerlukan:
- kandang kuat,
- sistem saliran,
- ruang perlindungan.
2. Risiko Tekanan Haiwan
Jika terlalu sempit:
- landak boleh mengalami tekanan,
- tingkah laku abnormal boleh berlaku.
2. Sistem Separuh Intensif (Semi Intensive)
Sistem ini menggabungkan:
- kandang,
- kawasan terbuka,
- persekitaran hampir semula jadi.
Landak mempunyai ruang bergerak yang lebih luas.
Ciri Sistem Separuh Intensif
- kandang utama untuk tidur,
- kawasan bermain,
- tempat menggali,
- ruang mencari makanan.
Kelebihan
- lebih hampir kepada habitat semula jadi,
- kesihatan fizikal lebih baik,
- tekanan lebih rendah.
Kekurangan
- memerlukan tanah lebih luas,
- kawalan pembiakan lebih sukar,
- risiko penyakit meningkat.
3. Sistem Koloni
Dalam sistem ini beberapa ekor landak ditempatkan bersama.
Biasanya:
- seekor jantan,
- beberapa ekor betina.
Kelebihan
- lebih hampir dengan tingkah laku semula jadi,
- kos kandang lebih rendah,
- sesuai untuk pembiakan.
Kekurangan
Risiko:
- pergaduhan,
- kecederaan,
- persaingan makanan.
Reka Bentuk Kandang Landak
Kandang merupakan faktor paling penting dalam penternakan landak.
Landak mempunyai sifat:
- suka menggali,
- kuat mengorek,
- mempunyai gigi tajam,
- aktif waktu malam.
Ciri Kandang Yang Baik
1. Lantai Kuat
Lantai perlu:
- konkrit,
- tahan korekan,
- mudah dibersihkan.
Landak mampu menggali tanah dengan kuat.
2. Dinding Kukuh
Bahan sesuai:
- konkrit,
- besi,
- batu bata.
Dinding perlu mengelakkan:
- melarikan diri,
- kerosakan kandang.
3. Tempat Perlindungan
Setiap kandang perlu mempunyai:
- kotak sarang,
- ruang gelap,
- tempat berehat.
Landak memerlukan kawasan terlindung pada waktu siang.
4. Sistem Saliran
Penting untuk mengelakkan:
- bau,
- bakteria,
- penyakit kulit.
Saiz Kandang
Saiz bergantung kepada jumlah ternakan.
Contoh:
Sepasang Landak Dewasa
Memerlukan ruang:
- sekitar 10 hingga 20 meter persegi atau lebih.
Lebih luas lebih baik kerana landak aktif bergerak pada waktu malam.
Pemilihan Induk Ternakan
Pemilihan induk menentukan kejayaan ladang.
Ciri induk baik:
- sihat,
- aktif,
- tiada kecacatan,
- berat badan sesuai,
- bulu dan duri normal.
Nisbah Jantan Dan Betina
Kaedah biasa:
- 1 jantan : 2 hingga 4 betina
Tujuan:
- meningkatkan kadar pembiakan,
- mengurangkan persaingan.
Pembiakan Landak
Landak mempunyai kadar pembiakan sederhana.
Tempoh Bunyi
Kematangan seksual:
- sekitar 1 hingga 2 tahun.
Tempoh Kehamilan
Anggaran:
- 90 hingga 120 hari.
Bilangan Anak
Biasanya:
- 1 hingga 3 ekor anak setiap kelahiran.
Anak dilahirkan:
- mempunyai mata terbuka,
- duri masih lembut,
- memerlukan penjagaan induk.
Pengurusan Anak Landak
Anak landak memerlukan:
1. Perlindungan
Elakkan:
- gangguan,
- tekanan,
- pemindahan terlalu awal.
2. Pemakanan Tambahan
Selepas mula makan sendiri diberikan:
- sayur,
- buah,
- makanan berserat.
3. Rekod Pembesaran
Penternak perlu merekod:
- tarikh lahir,
- berat,
- kesihatan,
- keturunan.
Pemakanan Landak Ternakan
Landak ialah haiwan herbivor.
Diet utama:
Sayuran
Contoh:
- kangkung,
- sawi,
- daun ubi,
- rumput.
Buah-buahan
Contoh:
- pisang,
- betik,
- jambu,
- epal.
Bahan Berserat
Penting:
- rumput,
- daun,
- kulit kayu,
- akar tumbuhan.
Makanan Tambahan
Boleh diberikan:
- pelet herbivor,
- dedak tertentu,
- mineral.
Keperluan Air
Air bersih mesti sentiasa tersedia.
Kekurangan air menyebabkan:
- kurang makan,
- tekanan,
- masalah kesihatan.
Pengurusan Kesihatan
Walaupun landak tahan lasak, ia masih boleh mengalami penyakit.
Penyakit Yang Boleh Berlaku
1. Masalah Parasit
Contoh:
- kutu,
- hama,
- cacing.
2. Penyakit Kulit
Tanda:
- bulu gugur,
- menggaru berlebihan.
3. Masalah Gigi
Landak mempunyai gigi yang sentiasa tumbuh.
Jika makanan tidak sesuai:
- gigi boleh menjadi terlalu panjang.
4. Masalah Pencernaan
Disebabkan:
- makanan tidak sesuai,
- perubahan diet mendadak.
Kebersihan Ladang
Amalan penting:
- membersihkan kandang secara berkala,
- membuang sisa makanan,
- memastikan lantai kering,
- mengawal bau.
Pengendalian Landak
Landak perlu dikendalikan dengan berhati-hati.
Cara betul:
- gunakan sarung tangan,
- elakkan memegang bahagian duri,
- jangan mengejutkan haiwan.
Landak biasanya tidak agresif tetapi akan mempertahankan diri apabila takut.
Pembiakan Komersial Landak
Untuk ladang komersial, penternak perlu mempunyai:
- rekod pembiakan,
- sistem pengurusan makanan,
- kawalan penyakit,
- pemasaran.
Produk yang berpotensi:
- daging eksotik,
- baka pembiakan,
- pendidikan agro.
Potensi Ekonomi Penternakan Landak Di Malaysia
Kelebihan Ekonomi
1. Permintaan Makanan Eksotik
Daging landak mempunyai pasaran tertentu.
2. Kos Makanan Rendah
Berbanding ternakan karnivor:
- makanan lebih murah,
- menggunakan sumber tumbuhan.
3. Tahan Penyakit
Landak terkenal sebagai haiwan yang kuat.
Cabaran Industri Penternakan Landak
1. Peraturan Kerajaan
Penternakan perlu mematuhi:
- lesen,
- permit,
- peraturan hidupan liar.
2. Pasaran Terhad
Tidak seperti ayam atau kambing:
- pengguna masih kecil,
- permintaan tidak besar.
3. Modal Awal
Kos:
- mendapatkan induk,
- membina kandang,
- sistem pengurusan.
Perbandingan Landak Dengan Ternakan Lain
| Ciri | Landak | Kambing | Ayam |
|---|---|---|---|
| Makanan | Tumbuhan | Rumput | Dedak |
| Ruang | Sederhana | Besar | Kecil |
| Pembiakan | Perlahan | Sederhana | Cepat |
| Pasaran | Niche | Tinggi | Sangat tinggi |
| Pengurusan | Sederhana | Sederhana | Tinggi |
Masa Depan Industri Landak Malaysia
Industri landak berpotensi berkembang sebagai:
- ternakan eksotik,
- sumber makanan alternatif,
- pusat pendidikan biodiversiti.
Namun pembangunan industri perlu dilakukan secara:
- terkawal,
- berlesen,
- menjaga kebajikan haiwan,
- tidak mengancam populasi liar.
Kesimpulan
Penternakan landak di Malaysia mempunyai potensi sebagai salah satu cabang ternakan eksotik yang unik. Kaedah penternakan seperti sistem intensif, separuh intensif dan sistem koloni boleh digunakan bergantung kepada tujuan ladang.
Landak raya Malaysia merupakan spesies paling sesuai kerana tahan lasak, mudah menyesuaikan diri dan mempunyai nilai ekonomi tertentu.
Walau bagaimanapun, kejayaan industri ini bergantung kepada pengurusan kandang yang baik, pemakanan seimbang, kawalan penyakit serta pematuhan undang-undang hidupan liar.
Dengan pengurusan moden dan pendekatan lestari, penternakan landak boleh menjadi salah satu bidang agro eksotik yang berpotensi di Malaysia pada masa hadapan.
