Landak merupakan haiwan herbivor (pemakan tumbuhan) yang mempunyai sistem pencernaan khas untuk memproses makanan berserat tinggi. Dalam penternakan, pemakanan yang betul sangat penting kerana ia mempengaruhi:
- kadar pertumbuhan,
- kesihatan gigi,
- kekuatan tulang,
- kualiti bulu dan duri,
- kadar pembiakan,
- daya tahan terhadap penyakit.
Bagi ternakan landak di Malaysia, khususnya landak raya (Hystrix brachyura), diet perlu menyerupai makanan semula jadi di hutan iaitu gabungan:
- tumbuhan hijau,
- akar,
- buah,
- bahan berserat,
- bijian,
- mineral.
Landak bukan haiwan yang memerlukan makanan berprotein tinggi seperti haiwan karnivor. Diet terbaik ialah makanan berasaskan tumbuhan dengan kandungan serat yang tinggi.
Keperluan Nutrisi Landak
Sebelum membincangkan jenis makanan, penternak perlu memahami keperluan asas nutrien.
1. Serat (Fiber)
Serat merupakan komponen paling penting dalam makanan landak.
Fungsi:
- membantu sistem pencernaan,
- mengelakkan sembelit,
- menjaga kesihatan usus,
- membantu pemakaian gigi.
Sumber serat:
- rumput,
- daun,
- batang tumbuhan,
- kulit kayu,
- jerami.
2. Karbohidrat
Karbohidrat memberikan tenaga untuk:
- bergerak,
- membesar,
- aktiviti malam.
Sumber:
- ubi,
- jagung,
- buah,
- akar tumbuhan.
3. Protein
Protein diperlukan untuk:
- pertumbuhan anak,
- pembentukan otot,
- pembaikan tisu.
Namun protein tidak boleh terlalu tinggi.
Sumber:
- kekacang,
- daun hijau,
- makanan tambahan tumbuhan.
4. Mineral
Mineral penting untuk:
- tulang,
- gigi,
- duri.
Mineral utama:
- kalsium,
- fosforus,
- magnesium.
5. Vitamin
Vitamin membantu:
- sistem imun,
- pertumbuhan,
- pembiakan.
Vitamin penting:
- Vitamin A,
- Vitamin D,
- Vitamin E.
Kategori Makanan Untuk Ternakan Landak
1. Rumput Dan Hijauan
Rumput merupakan makanan asas yang sangat sesuai untuk landak.
Contoh rumput:
Rumput Napier
Kelebihan:
- mudah ditanam,
- pengeluaran tinggi,
- kaya serat,
- sesuai untuk makanan harian.
Rumput Guinea
Kelebihan:
- lembut,
- mudah dimakan,
- sesuai untuk anak dan dewasa.
Rumput Setaria
Kelebihan:
- tahan cuaca,
- mempunyai kandungan serat baik.
Rumput Brachiaria
Sesuai kerana:
- tahan lasak,
- mudah ditanam.
Kelebihan Rumput Dalam Diet Landak
- mengurangkan kos makanan,
- membantu sistem pencernaan,
- mengekalkan kesihatan gigi.
2. Daun-Daunan Hijau
Daun merupakan makanan semula jadi landak di habitat liar.
Contoh:
Daun Ubi Kayu
Kelebihan:
- mudah diperoleh,
- kaya nutrien.
Perhatian:
Daun perlu diberi secara terkawal dan tidak berlebihan.
Daun Pisang
Sesuai sebagai:
- sumber serat,
- makanan tambahan.
Daun Keledek
Kelebihan:
- mudah ditanam,
- disukai landak.
Daun Kangkung
Mengandungi:
- vitamin,
- mineral,
- air.
Daun Sawi
Sesuai sebagai makanan hijau tambahan.
3. Sayur-Sayuran
Sayur membantu memberikan vitamin dan kelembapan.
Contoh:
Lobak Merah
Mengandungi:
- beta karotena,
- vitamin A.
Kebaikan:
- membantu kesihatan mata,
- menyokong sistem imun.
Labu
Sangat sesuai kerana:
- mudah disimpan,
- kaya tenaga,
- mempunyai kandungan air.
Ubi Keledek
Sumber:
- tenaga,
- karbohidrat.
Timun
Kelebihan:
- tinggi kandungan air,
- membantu hidrasi.
Kubis
Boleh diberikan tetapi secara sederhana kerana boleh menyebabkan masalah angin jika berlebihan.
4. Buah-Buahan
Buah sesuai sebagai makanan tambahan.
Namun pemberian perlu dikawal kerana kandungan gula tinggi.
Contoh Buah:
Pisang
Kelebihan:
- sumber tenaga cepat,
- kaya kalium.
Betik
Mengandungi:
- vitamin A,
- vitamin C.
Epal
Memberikan:
- serat,
- vitamin.
Jambu Batu
Kaya:
- vitamin C,
- antioksidan.
Tembikai
Membantu:
- hidrasi,
- terutama cuaca panas.
5. Akar Dan Umbisi
Dalam habitat liar, landak gemar menggali tanah untuk mencari akar.
Contoh:
Ubi Kayu
Sumber:
- tenaga,
- kanji.
Perlu diberikan dalam jumlah sederhana.
Ubi Keledek
Sesuai kerana:
- mudah hadam,
- kaya tenaga.
Keladi
Boleh diberikan selepas diproses dengan betul.
6. Bijian Dan Kekacang
Bijian memberikan tenaga tambahan.
Contoh:
Jagung
Kelebihan:
- sumber tenaga,
- mudah diperoleh.
Kacang Tanah
Mengandungi:
- protein,
- lemak.
Namun perlu diberikan sedikit sahaja kerana tinggi lemak.
Kacang Soya
Sumber protein tumbuhan.
Biji Bunga Matahari
Boleh menjadi makanan tambahan.
7. Makanan Berasaskan Kayu Dan Kulit Pokok
Landak mempunyai gigi yang sentiasa tumbuh.
Mengunyah bahan keras membantu:
- mengasah gigi,
- mengelakkan masalah gigi panjang.
Contoh:
- ranting pokok buah,
- dahan kecil,
- kulit kayu tertentu.
Pokok yang biasa digunakan:
- jambu,
- mangga,
- rambutan.
Pastikan:
- tidak beracun,
- bebas racun serangga.
8. Pelet Khas Ternakan
Dalam sistem komersial, makanan pelet boleh digunakan.
Kandungan pelet biasanya:
- serat,
- bijirin,
- vitamin,
- mineral.
Kelebihan:
- mudah diberikan,
- nutrisi lebih terkawal,
- mengurangkan pembaziran.
9. Makanan Tambahan Mineral
Mineral penting terutama untuk induk pembiak.
Contoh:
- blok mineral,
- kalsium tambahan,
- garam mineral.
Kegunaan:
- menguatkan tulang,
- meningkatkan kesihatan anak.
Contoh Jadual Pemakanan Landak Dewasa
Pagi
- rumput segar,
- daun hijau.
Petang
- sayur,
- ubi,
- makanan berserat.
Malam
(Masa aktif landak)
- buah,
- pelet,
- makanan tambahan.
Contoh Formula Diet Harian
Anggaran:
50–60%
Rumput dan bahan berserat
20–30%
Sayur dan daun hijau
10–15%
Buah
5–10%
Bijian dan makanan tambahan
Makanan Yang Perlu Dielakkan
Tidak semua makanan sesuai untuk landak.
1. Makanan Manusia
Elakkan:
- makanan bergaram,
- makanan berminyak,
- makanan segera.
2. Gula Berlebihan
Contoh:
- gula-gula,
- kek,
- minuman manis.
Boleh menyebabkan:
- obesiti,
- masalah metabolik.
3. Makanan Berkulat
Bahaya kerana boleh menyebabkan:
- keracunan,
- masalah hati.
4. Tumbuhan Beracun
Elakkan tumbuhan yang tidak diketahui keselamatannya.
5. Makanan Protein Haiwan Berlebihan
Landak bukan haiwan pemakan daging.
Elakkan:
- daging,
- ikan,
- makanan kucing.
Pengurusan Pemberian Makanan
1. Sediakan Makanan Segar
Makanan perlu:
- bersih,
- tidak busuk,
- bebas racun.
2. Kawal Kuantiti
Berlebihan menyebabkan:
- obesiti,
- pembaziran.
3. Tukar Diet Secara Berperingkat
Jika menukar makanan:
- lakukan perlahan-lahan,
- campurkan makanan lama dan baru.
4. Pantau Berat Badan
Landak terlalu kurus:
- kurang tenaga,
- mudah sakit.
Landak terlalu gemuk:
- kurang aktif,
- masalah pembiakan.
Pemakanan Anak Landak
Anak landak memerlukan perhatian khas.
Peringkat Awal
Makanan utama:
- susu induk.
Selepas Mula Makan
Berikan:
- daun lembut,
- rumput muda,
- sayur lembut,
- buah sedikit.
Pemakanan Induk Betina Bunting
Keperluan meningkat.
Tambahkan:
- sayur berkualiti,
- sumber mineral,
- makanan tenaga.
Tujuan:
- menyokong perkembangan janin,
- meningkatkan kesihatan anak.
Pemakanan Induk Jantan
Jantan memerlukan:
- tenaga mencukupi,
- berat badan stabil.
Elakkan:
- terlalu gemuk.
Kelebihan Sistem Pemakanan Semula Jadi
Penternakan yang menggunakan makanan semula jadi memberikan:
- kesihatan lebih baik,
- kos lebih rendah,
- tingkah laku lebih normal.
Kelebihan Sistem Pemakanan Komersial
Menggunakan pelet memberikan:
- nutrisi konsisten,
- mudah diurus,
- sesuai untuk ladang besar.
Cabaran Pemakanan Landak Di Malaysia
1. Kos Hijauan
Musim kering boleh menyebabkan:
- kekurangan rumput,
- kenaikan kos.
2. Kualiti Makanan
Rumput tercemar boleh membawa:
- racun,
- penyakit.
3. Ketidakseimbangan Nutrisi
Diet yang terlalu banyak buah atau jagung boleh menyebabkan:
- kegemukan,
- masalah kesihatan.
Kesimpulan
Pemakanan merupakan faktor paling penting dalam kejayaan penternakan landak. Diet terbaik untuk landak ternakan ialah gabungan makanan semula jadi seperti rumput, daun, sayuran, buah, akar, bijian dan makanan tambahan mineral.
Landak memerlukan makanan tinggi serat untuk memastikan sistem pencernaan, gigi dan kesihatan keseluruhan berada dalam keadaan baik.
Dalam sistem penternakan moden di Malaysia, penggunaan rumput tempatan seperti Napier, daun hijau, sayur ladang serta pelet berkualiti boleh menghasilkan ternakan landak yang sihat, membesar dengan baik dan mempunyai nilai ekonomi yang lebih tinggi.
